
Hosi : Luduvina Da Costa Cruz Médiku jerál iha banku de urjénsia HNGV.
TATOLI (SAÚDE)—Isin Manas Estika An ou baibain bolu “Moras Vestidu” akontese tanba isin manas ne’ebé maka’as husi 38.5°C ou liu. Dala barak, isin manas ho estika aan akontese ba labarik husi idade fulan 6 to’o tinan 5 ho ninia karakterístiku : 1. isin manas uluk tiha maka foin estika a’an, 2. wainhira estika aan sei nafatin kontinua isin manas, 3. hafoin de estika aan ,labarik iha fali kedas konsensia.
Kauza hosi isin manas estika an ou ” Moras Vestidu” maka isin manas ne’ebé akontese derrepente tanba iha infesaun ( bakteria ou Virus) ezemplu infesaun iha kanál respirasaun.(Ispa)
Sinál hosi manas estika an maka: 1. isin manas makas, 2. Matan ho ibun piska/book aan hela de’it, 3. Liman ho ain toos/ estika aan, 4. Kaben sai husi ibun, 5. Depois de estika aan, iha fali kedas konxiénsia, 6. Estika aan sei para mesak iha 5 minutu no sei akontese dala 1 durante 24 oras nia laran.
Saida mak inan aman presiza halo iha uma kuandu oan isin manas ou akompaña ona ho estika an ? 1. Compress labarik ne’ebé isin manas liu-liu iha parte ulun, kakorok, kalilin no kelen let. Se di’ak liu tan, Fo hariis . labele kose Kualkér mina ba labarik tanba bele halo tarde ou kleur prosesu isin atu neutraliza manas
- Hatoba labarik iha fatin seguru/ konfortavel (Labele falun metin ho hena), 3. hatoba labarik ho pozisaun Halis atu evita kaben ne’ebé sai ou hahán ne’ebé muta sai nee tama fali ba pulmaun tanba bele hamosu fali komplikasaun iha dalan iis, 4. Labele ko’us hakuak metin ou koko atu hapara bainhira labarik nia isin estika aan hela, 5. Depois de estika aan para, lori lalais ba Centro saúde ne’ebé besik liu iha uma ou lori kedas ba Banku de Urjénsia.Saida mak médikus ou Enfermeiru tenke halo bainhira iha pasiente ho isin manas estika an ? dala barak tebes, inan aman sira ne’ebé lori oan mai ospitál tanba Isin manas ho estika aan, hatete kedas “doutór/a sira hare de’it lai, labele sona ou tau ai moruk no bee labele kona”
Tanba Saida Labele ? Sira hatán, “labarik nia avo sira maka hameno kedas, kuandu sona/ tau ai moruk ou bee kona Bele halo labarik sai defisiente/ alizadu”
Pois, Husik no Hare de’it Labarik Nune bainhira too ona iha ospitál ??
Presiza tebes inan aman sira hatene katak, defisiénsia akontese tanba buat ruma la’o la los iha kakutak laran, maibé isin manas estika aan sei la halo labarik sai defisiente tanba prosesu nee akontese iha kakutak li’ur no laliu 5 minutu durante 24 oras.
Ami presiza ho lalais halo atendementu bainhira labarik mai ho isin manas estika aan.
Buat ne’ebé ami presiza halo urjente
1. Tau oxygen, 2. Supa /sucktion kaben ou buat ruma iha bebe nia ibun laran, 3. Buka kedas Uat tau Canula hodi bele hasai ran atu analiza keta iha infeksaun ruma no hodi sona ai moruk hapara konvulsaun, 4. Hatama ai moruk Parasetamol supozitóriu husi kidun hodi hatún isin manas, 5. Kompres ( antes hasai hotu kedas hena ne’ebé falun metin labarik)Labarik sira ne’ebé estika aan, depois nee sofre defisiénsia ( liman ain kle’uk, disturbo iha kreximentu fíziku/ ou labele ko’alia) la’ós tanba médikus/enfermeiru sira Tau Ai moruk ( tuu daun husi Canula) ou hatama ai moruk husi rektal/kidun maibé, defisiénsia akontese tanba iha problema seluk iha bebé nia isin, hanesan:
1. Iha kanek ou Ran maten iha labarik nia kakutak tanba hetan trauma ( monu ou baku ulun) halo ran iha kakutak, 2. Iha komponente kímika hanesan toxic iha labarik nia kakutak ( dala barak akontese ba labarik ne’ebé bainhira nia mamá isin rua, sempre han hahán tasi hanesan kerang, nst…) 3. Iha deferénsia ran ( rhesus) entre inan ho oan, 4. Iha moras Epilepsia, 5. Iha jerasaun família maka moras nune/ Fatór jerasaun, 6. Tumor kakutak, 7. Meningitis ( infeksi selaput otak), 8. Moras Cerebral Palsy (tanba parte balun husi kakutak laiha Kresimentu ne’ebé di’ak.
Ne’e duni, labele ta’uk atu compress ou fó hariis kuandu Labarik sira isin manas.
no labele falun metin labarik hodi kose mina ( Kahur ho Kinur no liis) tanba labarik sira la’ós “naan matak” ne’ebé ita boot sira tenke tempra nune’e.
Favor, tau fiar mai ami tanba ami nian saúde mak sai ami nian preokupasaun. Inan aman barak presiza hatene, saida isin manas estika an ne’ebé ita nia avo sira sira sempre bolu “MORAS VESTIDO”
ISIN MANAS ESTIKA AAN (KEJANG DEMAM) / “MORAS VESTIDO” akontese tanba isin manas ne’ebé maka’as husi 38.5°C ga liu.
Dala barak, isin manas ho estika aan akontese ba labarik husi idade fulan 6 to’o tinan 5 ho ninia karakterístiku : 1. isin manas uluk tiha maka foin estika a’an.
2. wainhira estika aan sei nafatin kontinua isin manas.
3. hafoin de estika aan ,labarik iha fali kedas konsensia.
KAUSA HUSI ISIN MANAS ESTIKA AAN/ ” MORAS VESTIDU” maka isin manas ne’ebé akontese derpente tanba iha infesaun ( bakteria ga Virus) exemplo infesaun iha kanal respirasaun/ Infeksi saluran pernafasan (ISPA)
SINAL HUSI ISIN MANAS ESTIKA AAN/ ” MORAS VESTIDU” maka:
1. isin manas makas
2. Matan ho ibun piska/bok aan hela de’it
3. Liman ho ain tos/ estika aan
4. Kaben sai husi ibun
5. Depois de estika aan, iha fali kedas konsensia.
6. Estika aan sei para mesak iha 5 menutu no sei akontese dala 1 durante 24 oras nia laran.
SAIDA MAKA INAN AMAN PRESIJA HALO IHA UMA KUANDO OAN ISIN MANAS GA AKOMPAÑA ONA HO ESTIKA AAN?
1. KOMPRES labarik ne’ebé isin manas liu-liu iha parte ulun, kakorok, kalilin no kelet let. Se di’ak liu tan, FO HARIS. labele kose Kualker mina ba labarik tanba bele halo tarde ga keleur prosesu isin atu netraliza manas
2. Hatoba labarik iha fatin seguru/ komfortabel ( LABELE FALUN METIN HO HENA)
3. Hatoba labarik ho posisaun Halis atu ivita kaben ne’ebé sai ou hahan ne’ebé muta sai nee tama fali ba pulmaun tanba bele hamosu fali komplikasaun iha dalan iss
4. Labele kous hakuak metin ou koko atu hapara wainhira labarik nia isin estika aan hela
5. Depois de estika aan para, lori lalais ba Centro saude ne’ebé besik liu iha uma ou lori kedas ba Banku de Urgensia.
SAIDA MAKA MEDIKUS / ENFERMEIRUS TENKI HALO WAINHIRA IHA PASIENTE HO ISIN MANAS ESTIKA AAN?
dala barak tebes, inan aman sira ne’ebé lori oan mai ospital tanba Isin manas ho estika aan, hatete kedas
“doutor/a sira hare de’it lai, labele sona ou tau aimoruk no bee labele kona”
Tanba Saida Labele??
Sira hatan, “labarik nia avo sira maka hameno kedas, kuando sona/ tau aimoruk ou bee kona Bele halo labarik sai defisiente/ Cacat”
Pois, Husik no Hare de’it Labarik Nune wainhira too ona iha ospital??
Presija tebes inan aman sira hatene katak, defisiensia akontese tanba buat ruma lao la los iha kakutak laran, maibe isin manas estika aan sei la halo labarik sai defisiente tanba proseso nee akontese iha kakutak liur no laliu 5 menutu durante 24 oras.
Ami presija ho lalais halo atendementu wainhira labarik mai ho isin manas estika aan.
Buat ne’ebé ami presija halo urgente
1. Tau oxigen
2. Supa /sucktion kaben ou buat ruma iha bebe nia ibun laran
3. Buka kedas Uat tau Canula hodi bele hasai ran atu analiza keta iha infeksaun ruma no hodi sona aimoruk hapara konvulsaun
4. Hatama aimoruk Parasetamol supositoria husi kidung hodi hatun isin manas
5. Kompres ( antes hasai hotu kedas hena ne’ebé falun metin labarik)
Labarik sira ne’ebé estika aan, depoisnee sofre defisiensi/ Cacat ( liman ain keleuk, disturbo iha kresimento fisiku/ gangguan pertumbuhan ou labele koalia) laos tanba medikus/enfermeirus sira Tau Aimoruk ( tu daun husi Canula) ou hatama aimoruk husi rektal/kidung maibe, defisiensia akontese tanba iha problema seluk iha bebe nia isin, hanesan:
1. Iha kanek ou Ran maten iha labarik nia kakutak tanba hetan trauma ( monu ou baku ulun) halo ran iha kakutak
2. Iha komponente kimia hanesan toxic iha labarik nia kakutak ( dala barak akontese ba labarik ne’ebé wainhira nia mamá isin rua, sempre han hahan tasi hanesan kerang dll)
3. Iha diferensia ran ( rhesus) entre inan ho oan
4. Iha moras Epilesia
5. Iha jerasaun familia maka moras nune/ Faktor keturunan
6. Tumor kakutak
7. Meningitis ( infeksi selaput otak)
8. Moras Cerebral Palsy (tanba parte balun husi kakutak laiha kresemento ne’ebé di’ak ( bagian dari otak yg tidak tumbuh dengan sempurna).
Neduni, LABELE TAUK ATU KOMPRES/ FO HARIS kuando Labarik sira ISIN MANAS.
no LABELE FALUN METIN LABARIK HODI KOSE KUALKER MINA ( Kahur ho Kinur no lis) tanba labarik sira laos 🤔” NAN MATAK”🤔 NE’EBÉ ITABOOT SIRA TENKI TEMPRA NUNE. 🤣🤣














