PN Feriadu Ona, Dezeju Natal Kmanek Ba Deputadu Sira

0
111
Ministru Estadu no Ministru Saúde, Rui Maria Araújo, Ministru Planu no Finansa, Rui Gomes no Ministru iha Prezidénsia Konsellu Ministru, Adriano do Nascimento patisipa iha plenáriu rekursu OR.

DILI (TATOLI)—Prezidente Parlamentu Nasionál, Aniceto Guterres deklara, membru Parlamentu Nasionál sira sei hasoru malu fali iha loron, 8 Janeiru 2018. Meza Parlamentu Nasionál lá haluha hato’o Natal Kmanek no Bom Ano ba deputadu sira.

“Dezeju Natal Kmanek no Bom Ano ba membru Parlamentu, ba membru governu tomak no ba povu tomak,” Prezidente Parlamentu Nasionál hato’o hafoin taka iha plenária diskusaun ba votasaun rekursu Opozisaun hasoru Orsamentu Retifikativu horisehik loro kraik.

Aniceto lori Meza PN nia naran lá haluha mós fó agradesimentu ba ema hotu nia partisipasaun ba diskusaun debate loron rua nian, kona-bá rekursu Opozisaun AMP hasoru admisaun PPN nian ba proposta lei orsamentu retifikativu, liuliu ba deputadu sira, membru governu sira, membru órgaun komunikasaun sosiál, membru korpu seguransa pesoál, membru PNTL, seguransa sivíl no funsionáriu PN nian hotu.

“Funsionamentu PN eh deputadu sira sei hasoru malu iha 8 Janeiru,” Aniceto deklara.

Entretantu durante loron rua, hahú iha 18 to’o 19 Dezembru, Deputadu sira iha Parlamentu Nasionál (PN) halo diskusaun kona-ba  rekursu admisaun Orsamentu Retifikativu (OR) maibé finálmente rekursu admisaun ne’e rejeita ho vota afavór 35, kontra 5 no abstensaun zero. enkuantu deputadu hosi Bankada Fretilín ho Partidu Demokrátiku (PD) retira-an hosi votasaun.

Tuir PPN ne’e bainhira rekursu ne’e pasa ona iha votasaun automátikamente proposta le orsamentu retifikativu Parlamentu Nasionál rejeita.

Fenómenu ida ne’e tuir Aniceto, halo povu barak mak sente triste tanba foin mak iha istória timor nia  akontese iha fulan Dezembru nia laran atu besik Natal, iha momentu ne’e Timoroan tomak prepara-an daudaun ona atu simu festa natal no tinan foun 2018 nian.

“Ida ne’e notísia ne’ebé halo ema barak la kontente ba sidadaun sira maibé ida ne’e mak desizaun polítika hosi deputadu sira Parlamentu Nasionál (PN) no deputadu reprezentante povu nian” Aniceto hato’o ho sentimentu.

Antes ne’e iha konsellu ministru sétimu Governu aprova iha Konsellu Ministru, Orsamentu Retifikativu ba tinan 2017 ho montante dolar biliaun 1,6. Osan hirak ne’e  tuir governu hodi hatán ba polítika foun no ba nesesidade hanesan hatán ba estrutura orgániku hosi Governu Konstitusionál dahituk, liu-liu hakarak atu hametin lalais kumprimentu hosi kompromisu sira ne’ebé asume ona, hadi’a formulasaun no ezekusaun hosi polítika públiku sira no hametin planu dezenvolvimentu nian.

Nune’e mak orsamentu retifikativu ne’ebé haruka ba Parlamentu Nasionál iha aumenta ba konta públiku anuál sira hosi biliaun 1,34 ba biliaun 1,66. (meis ou menus)

Enkuantu iha realidade Pedidu apresiasaun urjente ba Orsamentu Retifikativu, ne’ebé husu husi Governu, rejeita husi Parlamentu Nasionál, iha loron 20 fulan-Novembru. Iha loron hanesan, deputadu husi opozisaun sira halo intervensaun ho rekursu ida ba despaxu Prezidente Parlamentu Nasionál ne’ebé admite proposta no aprezenta mós, mosaun sensura ida ba Governu.

Iha loron 15 fulan-Novembru Komisaun-C (ne’ebé hala’o serbisu kona-ba asuntu Finansas Públikas) aprezenta  paresér ida hodi rejeita pedidu ne’ebé mak akompaña aprezentasaun proposta Orsamentu Retifikativu nian, ne’ebé haruka husi Governu, iha loron 9 fulan-Novembru, ba Parlamentu Nasionál. Iha proposta ne’e, Governu esplika katak urjente atu aselera dezblokeia verba sira hodi selu tusan sira ne’ebé akumula hela no adapta Orsamentu ba estrutura Governu Konstitusionál VII nian, atu nune’e, Ezekutivu bele kontinua funsiona normál fali.

Selu tusan sira hanesan, iha ospitál sira iha estranjeiru ne’ebé Timor-Leste iha akordu ho sira kona-ba tratamentu hirak  ne’ebé la eziste iha país ne’e maka sai hanesan motivu ida ne’ebé evidente liu, ne’ebé lori Governu atu husu ba deputadu sira hodi bele hatán lais liu ba projetu ne’ebé aprezenta daudaun ne’e. maibé iróniku liu Pedidu Governu nian rejeita husi deputadu sira, ho votu kontra 35 no afavór 30, ne’e hatudu katak Orsamentu Retifikativu sei la’o tuir prosesu normál. No ikus mai iha prosesu normal mós la bele diskute ona tanba rekursu opozisaun pasa signifika parlamentu rejeita debate OR.

 Proposta alterasaun dahuluk nian kona-ba Lei n. 13/2016, loron 29 fulan-dezembru, ne’ebé aprova Orsamentu Jerál Estadu nian ba tinan 2017 (Orsamentu Retifikativu), hanoin fila fali katak, aprova ona iha sorumutuk Konsellu Ministrus nian iha loron 8 fulan-Novembru. Fiksa ona totál gastu sira ba tinan ne’e hamutuk 1.620.000.000 (dolár millaun rihun ida atus neen ruanulu), ne’ebé kumpre objetivu debate kona-ba despeza sira ne’ebé defende husi Ezekutivu.

(Jornalista : Zezito Silva).

(Editór : Manuel Pinto)

HUSIK IDA HATÁN