Indústria Sustentável Mak Turizmu

0
171
Prezidente Movimentu Tasi Moos, Gally Soares Araújo. Foto/Foto/Egas Cristovão.

DILI (TATOLI)-Prezidente Movimentu Tasi Moos, Gally Soares Araújo konsidera turizmu hanesan indústria ida sustentável ne’ebé sei lori nasaun ba futuru ida ho kualidade. Aleinde ne’e mós, Turizmu indústria ida rohan laek.

Maibé bainhira ita halo turizmu ne’ebé masifikadu ka ita lá haree ba kestaun fo’er ita-nia turizmu sei sai filafali perigu ba ita rasik no ba populasaun”, Gally informa iha Kafé Uut Mandarin, Dili, ohin.

Nia dehan, movimentu ne’ebé mak nia lidera sempre iha hanoin atu kontribui di’ak ba nasaun tuir kbiit ne’ebé iha.

Ezemplu ida mak hamutuk ho Ministériu Turizmu, ohin, komemora loron mundiál turizmu nian ne’ebé monu iha 27 Setembru 2017  hodi halo limpeza iha tasi-ibun ho hanoin ida halo ambiente tasi sai moos iha área tasi Dili Beach nian.

Aleinde ne’e kontribuisaun seluk mak grupu ne’e mós organiza  asaun ambientál nian mak iha tinan rua resin ne’e sempre foka ba tasi tanba tasi reprezenta kosta tomak Timor-Leste nian.

Tasi mós sei reprezenta potensiál boot ba dezenvolvimentu turizmu akuátiku iha Timór no tasi sai rekursu importante para ita haree ba dezenvolvimentu turizmu iha Timór.

“Ita-nia tasi laran ne’e konsidera hanesan tasi ne’ebé iha bio diversidade mariña barak liu iha mundu. Ne’e parte ida ita tenke kontente no husi parte ida mós liuliu ba sé mak ukun responsabilidade boot ida katak ema hotu tau matan ba ita,” Gally haktuir

Hodi fó hanoin tenke haka’as aan hodi prezerva nafatin rekursu naturál ne’ebé mak eziste ohin loron no ho espíritu voluntáriu, tanba Timor-Leste iha problema boot relasiona ho fo’er basa seidauk iha sistema ida ne’ebé halo resiklajen ba materiál rezíduu solidu ne’ebé mak iha, hanesan saku plástiku no botir plástiku.

“Ida ne’e mós sai dezafiu boot ba ita atu jere ita-nian fo’er. Téknika ne’ebé mak ita iha hanesan sunu fo’er iha Tibar ne’e la’ós saudavel ba ambiente no mós ba ema ne’ebé hela besik,” Gally kurisi.

Tuir nia problema boot ba timór sei iha dezafiu kona-ba jestaun fo’er no seidauk iha sensibilizasaun ba populasaun nia leet para hatene soe fo’er iha nia fatin, tanba ne’e husu ba maluk sira iha Timór katak bá oin tenke hanoin kazu ida ne’e sériu uitoan tanba nia impaktu diretu ba saúde maka’as.

Se ita soe fo’er iha estrada ibun, fo’er ne’e akumuladu bainhira udan mai nia hodi bá tasi, mota fo’er, ita-nia oan sira sei moras tanba labarik ki’ikoan bainhira kontaktu ho fo’er hakarak ka lakohi tenke moras tanba ida ne’e tóksiku.

Problema seluk ba Timor tuir Gally nia observasaun mak kona-bá líkidu ne’ebé lá konsege haree hanesan óleu-been ho líkidu sira seluk ne’ebé gasta tiha ona mak lá konsege resikla ne’e problema boot ba nasaun tanba ita-nia power station EDTL uza óleu pasadu hodi fó enerjia ba Timór tomak ne’ebé presiza solusaun lalais ba kestaun ambientál.

Nune’e nia husu atu governu hanoin atu bele haree ba matéria sira ne’e hanesan vantajen tanba Timor iha ona populasaun balun hakarak kontribui ho di’ak. Hodi kompara katak, ohin loron iha solusaun barak ba jestaun fo’er no haree ba nasaun viziñu, haree kestaun ambientál ho seriedade no implementa ona mekanizmu balun ne’ebé fó impaktu pozitivu ba rai no populasaun.

Timor-Leste presiza sentru resiklajen ida di’ak, presiza akompaña teknolojia no halo transformasaun fo’er sai enerjia tanba fo’er ne’e la’ós fo’er de’it maibé bele sai osan, nune’e tenke fera kakutak hodi buka dalan para to’o ikus mai hetan fo’er hanesan valór ne’ebé iha osan.

(Jornalista : Maria Auxiliadora)

(Editór : Manuel Pinto)

HUSIK IDA HATÁN