Partisipasaun labarik sira ni’an, iha luta ba TL

0
105

Opiniaun (TATOLI)–Parabéns ba Asuwa’in FALINTIL no parabéns ba labarik hotu ne’ebé fó ona nia kontribuisaun ba asegura FALINTIL sira nia servisu no vida.

Ohin ita komemora 20 de Agostu, loron ba FALINTIL nian, artigu badak ida ne’e nu’udar  reflesaun ida kona-ba labarik sira nia envolvimentu iha luta ba ukun rasik an Timor-Leste ni’an. Ba faktu istóriku ida ne’e, laiha kbiit moral ba ita nu’udar  Povu no nasaun atu haluha. Nune’e ita kongratula FALINTIL sira nia susesu, ita mós kongratula povu tomak liu-liu labarik sira nia servisu.

Hahú husi tinan 1975, Timor oan hakarak liberdade no ukun rasik an, tanba ne’e povu tomak husi ki’ik too ema boot, hotu-hotu hamriik hodi kontra kolonializmu no invazór militár Indonézia. Durante períodu okupasaun rai seluk nian, Povu Timor-Leste totalmente hela iha nakukun laran, husi uitoan Timor oan ne’ebé hetan edukasaun, ema sira ne’e balun okupante sira uza hodi fahe povu no bele domina. Ikus mai, liu husi polítika  konverjénsia nasionalista Timor oan sira konsiente no hamutuk luta hasoru tirania militarizmu ba liberdade no ukun rasik an.

Husi funu naruk momentu ne’ebá, ha’u hakarak konta istória uitoan kona-ba envolvimentu labarik sira iha períodu ida ne’ebá, Labarik barak mak fó nia vida no nia kontribuisaun boot ba ukun-rasik-an, barak mate iha funu laran hanesan mate iha ai-laran no mós iha villa laran, balun lakon to’o ohin loron seidauk hetan. Servisu hirak ne’e la’ós fasil tanba hodi ita nia barani, terus no mate. Bainhira, ami rona katak ami nia maluk sira inimigu kaer no oho, ami dala ruma nervu no ta’uk nu’udar ema ­ maibé la hatún ami nia korajen no prontidaun hodi kontinua servisu nu’udar  parte integrante ba rezisténsia kontra okupasaun ilegál Indonézia nian.

Labarik barak mak servisu ho FALINTIL no rede klandestina sira. Labarik sira assume servisu importante tebes, labarik sira dala barak sai matan no tilun ba FALINTIL no servisu klandestina sira, hodi tau matan ba movimentu militár ho nia kolaboradór sira. Dala barak labarik sira assume servisu nu’udar  estafeta hodi liga entre servisu klandestina no FALINTIL sira. Liu-liu labarik sira iha area rural.

Nu’udar ezemplu; ha’u ho maluk labarik barak hamutuk ho ita nian Forca Armada FALINTIL sira hodi hala’o servisu hanesan estafeta forsa armada nian, hodi fornese informasaun no apoiu material ba FALINTIL sira. Iha situasaun difisil sira, Indonézia hatene ema boot sira nia envolvimentu ba hala’o orden komandu nian, laiha dalan seluk, ami labarik sira mak tenke sai via/dalan hodi hala’o servisu importante sira. Prosesu hotu nu’udar mós formasaun ida atu sai nasionalista no revolusionária.

Ikus mai ami la’ós ona substitui de’it boot sira nia servisu maibé barak husi ami mós bele organiza ema boot sira ba servisu rezisténsia nia, bele forma grupu oin-oin hodi tama ba organizasaun, no mós sai hanesan Pontus/sentru importante ba informasaun no komunikasaun ba Forsas Armadas no ba ita nia lider rezisténsia urbana sira, iha villa laran no rai li’ur.

Nu’udar membru Organizasaun Sagrada Família núkleu rezerva FALINTIL nian, sei ki’ik hamutuk ho ita nia Aman Fundadór Sagrada família no Komandante FALINTIL L Foho Rai Boot-L-7, no kontribui ba ita nian funu.  Ami hala’o servisu organizasaun nian iha villa laran, iha momentu ne’ebé difisil tebes, tanba Indonézia ho nia kolaboradora sira halo sira nia servisu intelijénsia ho rigor tebes maibé ami mós ho hanoin matenek organiza ami nia feto maluk sira, husi kíik to’o boot hodi bele hamutuk atu kontribui ba ukun rasik-an.

Dala ruma labarik feto sira oferese sira nia-an rasik ba inimigu sira atu dezvia inimigu sira nian movimentu, nune’e bele salva ita nia FALINTIL sira nian vida iha momentu sira difisil nian, faktu ida ne’ebé karik ema barak la bele fiar iha tempu agora, Ate feto sira sakrifika an hodi kumpre de’it Komandante FALINTIL sira nia orden katak “imi tenke kuidadu ami didi’ak basa karik ami mate, ema sei abandona imi kuandu ita nia rai hetan ona independénsia”,

Iha faktu barak ne’ebé ha’u seidauk temi iha artigu badak ida ne’e, ha’u sujere ema tomak inklui Polítiku sira agora bele ba lee informasaun sira ne’ebé inklui ona iha relatóriu CAVR “Chega”! no bele konfirma ba sira hotu ne’ebé sofre direta terus oin-oin ho intensaun atu ajuda de’it ita nia funu ba ukun rasik an.

Maski labarik hirak ne’e agora la’ós ona labarik tan, husi ami hotu agora sai adultu no sai inan aman ba ami nia oan sira. Infelizmente, ami nia sakrifísiu uluk nia ohin loron dala barak la konsidera iha agenda loron istóriku sira. Ami barak ohin moris miseries tanba ami nian abilidade professional limitadu no balun sistema diskrimina, maski ami iha abilidade hanesan ho ema seluk. Justu kalae? se ami reklama katak ami iha direitu, la’ós eskluzivu maibé Estado ne’ebé uluk ami defende no kontribui ba ninian formasaun bele fó justisa ba ami nian moris umana? Iha tempu funu ami nia família moris iha risku permanente, laiha espasu seguru atu dezenvolve ami nia ekonomia no prepara kondisaun di’ak ba ami nia futuru. Bolsu estudu ne’ebé ita nia rai iha, dala barak tau kritériu rigor, ba ami, kritériu hirak ne’e nu’udar  pratika obstákulu ida hodi tau barreira ba ami atu ami kontinua iha kotuk. Sistema sira ne’e ladún amizade ba ami, kahur tan ho familiarista no interese oligarquia sira, kria fali sistema obscurantismu foun, ho kontinua nega ami nian direitu hanesan kolonialista sira halo ba ami nian bei’ala sira. Ami hakarak tratamentu justu! Tanba ami hakarak kontinua fó kontribuisaun tan ba rai ne’e nia libertasaun no ba ita nian povu husi sistema injusta hotu, iha dimensaun oioin, sósiu kulturál, e ekonomia, ba moris foun.

Ami, liu husi artigu folin laek ida ne’e, halerik ba ukun na’in sira katak labele nega ami labarik (uluk) sira nian kontribuisaun durante tinan 24 liu ba, presiza konsidera ami nu’udár kombatente ba ita nia rai, ne’ebé ema balun hetan moris seguru maski barak husi sira hakuak liman iha funu kontra Indonézia. Kuandu sei iha ai-laran, ami nia aman no maun mak Komandante FALINTIL sira, hodi tau matan no dirije funu nian diresaun ba oin. Infelizmente, liu tiha terus naruk, ami lakon aman no maun di’ak sira, tanba atu ba vizita de’it sira mós moru no portaun as loos, liu tan ida ne’e, barak husi sira mak kolabora ho oportunista sira hodi tau obstákulu ba ami nia asesu ba oportunidade sira. Maski nune’e, ami nia aman no maun barak mós mak kontinua hakarak defende direitu no interese povu nian, ami eis kombatente-labarik sira, hakarak imi kontinua aman no maun ba ami  no ba kbiit laek sira hotu husi uluk, agora no ba nafatin.

Funu ida ne’e uluk la’ós ema boot de’it mak mate no ema bot de’it mak sofre terus, la’ós matenek sira de’it mak halo funu maibé povu nian oan sira ne’ebé toos natar na’in, no hein karau, kuda iha foho leten mak halo movimentu maka’as ba servisu Forcas Armada no ba kaixa klandestina. Loloos Estado no líderes sira mak bele dignifika ami nian altruizmu no konvida mós kombatente labarik sira hodi bele partisipa iha momentum istóriku nian hodi hakbiit ami nian espiritu moris no korajen, nunee ami bele hatutan valor dedikasaun no sakrifísiu ba bem komún ba ami nian oan no jerasaun foun sira, atu labele mihis nunee deit.

Maski ami lamenta barak liu, mas ne’e ami nian direitu, artigu ida ne’e hakarak enkoraja, kombatente labarik sira atu kontinua tau matan Timor-Leste nu’udar  obra ita hotu nian no nu’udar  rezultadu husi mate, terus, kole no kosar tempu naruk nian. Ita labele husik de’it nasaun ida ne’e ba ema boot sira atu deside no labele husik nasaun ne’e ba elite sira mak deside maibé ita hotu inklui jerasaun foun sira, tenke firme no kontinua luta ba justisa sosiál no justisa ekonómiku ne’ebé povu tomak dezeju hori uluk.  Liberta Patria, Liberta Povu!

A Luta Kontinua

Hakerek na’in;

Aquelina Imaculada Pereira ho naran rezisténsia “Peregrina”

Uza Facebook; https://www.facebook.com/nikia.pereira. Uluk nu’udar  labarik to’o joven ne’ebé asume knar nu’udar  estafeta no ikus mai sai nu’udar  parte husi efetivu FALINTIL iha ai-laran.

Artigu ida ne’e mós hetan kolaborasaun husi kolega Celestino Gusmão, uza Facebook; https://www.facebook.com/maubere.gusmao, uluk nu’udar  labarik ne’ebé halo servisu ajuda FALINTIL sira, atúl nu’udar  ativista Politiku no direitu umanus.

Artigu ida ne’e mós check ona husi kolega ativista Politiku, Prof. DR. Antero Benedito da Silva, uza Facebook; https://www.facebook.com/antero.b.dasilva, uluk nu’udar  labarik  Segunda Linea OPJT involve iha iha formasaun Polítika nível Aldeia, ikus mai sai lider ba Dewan Solidaritas Mahasiswa dan Pemuda Timor-Timur no membru organizasaun Sagrada Familia, atuál sekretáriu jerál ba Organizasaun Sagrada Familia

NB : Artigu ida ne’e responsabilidade hosi hakerek nain, Tatoli so fasilita de’it espasu  

 

HUSIK IDA HATÁN