Timor-Leste Sei Rejistu Tais ba UNESCO

0
237
Diva (Artista) Indonesia, Krisdayanti ho nia kaben, Raul Lemos wainhira halo promosaun Tais hodi ba go internasional. Foto: TATOLI
Patrimoniu imaterial kultura Timor-Leste nian ne’ebe dadauk ne’e rai iha muzeu Arte e Kultura Timor-Leste. Foto: Dok SEAC

DILI (TATOLI) – Komisaun Nasionál Timor-Leste ba UNESCO (KNTLU) hanesan orgaun indiretu ida husi Ministériu Edukasaun (ME) koopera hamutuk Sekretariadu Estadu Arte no Kultura (SEAK) iha hanoin ona atu rejistu patrimoniu imaterial Timor-Leste nian, inklui hena TAIS ba UNESCO nu’udar patrimoniu Timor-Leste nian.

Tamba ne’e, atu realiza planu refere, KNTLU organiza workshop ida konaba implementasaun rejistu patrimoniu imateriál ne’ebe sai duni patrimoniu Timor-Leste nian.

“Workshop ne’e akontese tamba ita Timor-Leste ratifika tiha ona retensaun UNESCO nia, Sekretariadu Estadu Arte no Kultura iha obrigasaun atu preense rekezitu ida atu sai membru UNESCO desde tinan 2003,” tenik Diretora Jeral Arte Kultura, Cecília Assis, Segunda (27/03/2017), iha Sentru Konvensaun Dili.

Patrimoniu imaterial Timor-Leste nian ne’ebe dadauk ne’e rai iha muzeu Arte e Kultura Timor-Leste. Foto: Dok SEAC

Cecília Assis haktuir, konvensaun ne’e retifika ona iha eskritóriu sentral Paris ida ne’e hanesan benifísiu bot ida ba timor leste, bele hetan ona ajuda ruma, bele konkore ba bolsa sira husi konvensaun UNESCO difulga, hare konvensaun 2003 nia konaba  salvaguarda patrimóniu kultural imateriál.

Konvensaun ida ne’e mós laos trata deit konaba Tais maibé kultural, múzika, dansa, uma lulik, histiória, tradisaun ne’ebé ita nia bealas sira uluk fó prátika no sai hanesan valor ida ne’ebé retifika Timor-Leste nia entidade.

“Karik bele hatama iha kuríkulu, ida ne’e objektivu para ita bele diskuti no partilha ideas balun, ida ne’e mak konvida ME atu hare hamutuk hodi tau iha ensinu, ida ne’e para labarik sira iha ensinu báziku sira bele konese,” nia dehan.

Iha fatin hanesan, Diretór Jeral Industria Kooperativa Ministériu Komérsiu Industria no Ambiente (MKIA), António da Costa dehan MKIA hare’e groupu hipotese ne’ebé mak oras ne’e dadaun lao iha munisipiu hirak, tamba atividade ida ne’e mos parte ekonomia komesa introdus dadaun ona, inan feton komesa dezenvolve sira nia an atu hetan rendementu, ida ne’e mak MKIA tau prioridade hodi dezenvolve nafatin.

Nia dehan tan, laos husi MKIA deit maibé husi Timor Aid, Alola Fundation hamutuk hodi habeler no haburas industria TAIS ne’e ba komunidade tomak, nune’e komunidade sente katak nain ba produtu ne’ebé sai patrimoniu nomos sai komponente atu suporta mós iha parte ekonomia.

“Husi Tais ami bele muda sai produtu seluk ne’ebe bele iha folin as liu no ema barak bele sosa, iha ne’e mós sei iha dezafiu barak, katak sustentablidade husi industria ne’e hare’e husi ne’ebé,” nia tenik.

Haktuir tan, husi estudu ne’ebe halo, ema hahu dezenvolve Tais ne’e makas, maibé problema materil prima ne’e husi ne’ebé, entaun hare’e oinsa mak haforsa agrikultór sira mak kuda kabas atu hetan asesu para bele haburas nafatin industria Tais, ida ne’e mak sai hela problema iha futuru.

Jornalista: Julia Chatarina/ Editor: Gantry Meilana

HUSIK IDA HATÁN